Blog: Grensbewustzijn

waar persoonlijke ontwikkeling en psychologische veiligheid elkaar ontmoeten

Psychologische veiligheid en grensoverschrijdend gedrag krijgen de laatste jaren veel aandacht. Terecht ook. Maar in de praktijk merk ik dat het gesprek hierover vaak pas op gang komt wanneer er al iets is gebeurd. Terwijl juist de situaties daarvoor minstens zo belangrijk zijn. De kleine momenten waarop iemand zich ongemakkelijk voelt, twijfelt of iets wel of niet gezegd kan worden, of besluit het toch maar te laten. In mijn werk als coach en vertrouwenspersoon zie ik hoe vaak het daar begint. En hoe groot het verschil kan zijn wanneer mensen zich daar eerder bewust van worden.

In mijn werk zie ik ook hoe sterk persoonlijke ontwikkeling en psychologische veiligheid met elkaar verbonden zijn. We zeggen vaak dat we willen dat mensen zich uitspreken, elkaar aanspreken op gedrag en eigenaarschap nemen. Maar dat gebeurt niet vanzelf. Daarvoor moet een omgeving veilig genoeg zijn. Veilig genoeg om iets te zeggen wat misschien schuurt. Veilig genoeg om niet direct in een verdedigende positie te belanden.

Tegelijkertijd ontstaat een veilige organisatie niet alleen door beleid of goede bedoelingen. Het vraagt ook iets van de mensen die er werken. Van hun vermogen om naar zichzelf te kijken, hun eigen patronen te herkennen en verantwoordelijkheid te nemen voor hun gedrag.

Juist daar komen die twee samen. En daar raakt het voor mij aan grensbewustzijn.

Voor mij betekent grensbewustzijn het volgende:

Grensbewustzijn is het vermogen om je bewust te zijn van je eigen grenzen en die van een ander, signalen serieus te nemen en je gedrag daarop af te stemmen, nog voordat grenzen overschreden worden.

Grensbewustzijn rust voor mij op drie belangrijke principes:

• Grenzen beginnen bij bewustzijn. 
• Kleine signalen verdienen aandacht.
• Preventie zit in dagelijks gedrag.

Wat is grensbewustzijn?
Grensbewustzijn gaat over het besef dat iedereen grenzen heeft. Soms duidelijk, soms lastiger te duiden. Het gaat over het serieus nemen van signalen – bij jezelf en bij een ander – nog voordat iets escaleert of een naam krijgt.

Niet pas handelen als het misgaat, maar eerder opmerken wat er onder de oppervlakte al speelt.

Het vraagt aandacht voor wat iemand voelt, hoe gedrag landt en wat een situatie met iemand doet. Vaak zijn dat kleine signalen die makkelijk te relativeren zijn, maar die wel iets zeggen over veiligheid in een team of organisatie.


Waarom denken we vaak aan grote incidenten?
De term grensoverschrijdend gedrag is inmiddels breed bekend. Dat is goed. Het verdient aandacht. Maar er zit ook een andere kant aan.
Veel voorbeelden die we kennen uit de media zijn groot, heftig en publiek. Dat wordt onbewust het referentiekader.

En dan ontstaat twijfel.

Is dit wel ernstig genoeg?
Stel ik me niet aan?
Het is toch niet te vergelijken met wat ik daar zag?

Maar grensoverschrijdend gedrag zit vaak niet in het extreme. Het zit in de kleine dingen die zich herhalen. Een collega die structureel geen reactie krijgt. Grappen die voor de één luchtig voelen en voor de ander niet. Een vraag die net iets te persoonlijk binnenkomt. Een gesprek dat wordt vermeden terwijl iemand juist behoefte heeft aan duidelijkheid.

Op zichzelf lijken het misschien kleine momenten. Maar ze hebben wel degelijk impact. Ze bepalen of iemand zich gezien voelt of juist kleiner wordt. Veilig of voorzichtig.

Grensoverschrijdend gedrag gaat uiteindelijk minder over intentie en meer over impact. Over wat iets met iemand doet. Als jouw gevoel aangeeft dat er iets niet klopt, dan verdient dat serieus genomen te worden. Daar begint grensbewustzijn.

Wat vraagt dit van mensen zelf?
Grensbewustzijn vraagt ook iets persoonlijks. Veel mensen hebben geleerd om door te gaan, te relativeren of zich aan te passen. Dat zijn vaak oude patronen die ooit helpend waren.

Maar wie geen zicht heeft op zijn eigen grenzen, herkent ze ook minder goed bij een ander.

Daarom hoort persoonlijke ontwikkeling onlosmakelijk bij psychologische veiligheid. Zelfinzicht maakt ruimte. Voor nuance. Voor gesprek. Voor het bijstellen van gedrag.

Het helpt mensen om signalen eerder te herkennen en er bewuster mee om te gaan.

Wat betekent dit voor organisaties?
Voor organisaties betekent dit dat veiligheid niet alleen zit in protocollen of meldpunten. Natuurlijk zijn die belangrijk. Maar als we pas in beweging komen wanneer iets escaleert, dan hebben er vaak al meerdere signalen geklonken.

Preventie begint eerder. In het dagelijks contact. In hoe we reageren op kleine signalen. In de bereidheid om iets bespreekbaar te maken voordat het vastloopt.

In mijn werk komen coaching, vertrouwenspersoonwerk en organisatieontwikkeling hier samen. In gesprekken zie ik waar mensen vastlopen. In meldingen zie ik waar grenzen zijn geraakt. En in organisaties zie ik hoe cultuur en structuur dat kunnen versterken of juist verzachten.

Wanneer grensbewustzijn onderdeel wordt van de dagelijkse praktijk, verandert er iets. Dan wordt veiligheid niet alleen iets waar je op terugvalt als het misgaat, maar iets wat je samen onderhoudt.

Tot slot
Psychologische veiligheid gaat over meer dan het voorkomen van grensoverschrijdend gedrag. Het gaat over het creëren van een cultuur waarin mensen zich bewust zijn van hun eigen grenzen en die van een ander.

Waar gedrag bespreekbaar is voordat het escaleert.
Waar welzijn geen bijzaak is, maar fundament.

Voor mij is dat de kern van grensbewustzijn.

Wil je hier eens over van gedachten wisselen? Neem gerust vrijblijvend contact met me op.